De cijfers geven Kok niet helemaal ongelijk. In 1990 werd slechts honderd keer een beroep gedaan op de wob om openheid van zaken te forceren, vorig jaar gebeurde dat tien keer zo vaak. Maar afgezet tegen het buitenland worden er in Nederland ,,beschamend weinig'' overheidsdocumenten opgevraagd, zegt Vleugels, eigenaar van de enige wobpraktijk in Nederland. Hij weet dat de Washington Post alleen al - niet eens de grootste krant - duizend maal per jaar een beroep doet op de wob. En de Duitse krant Der Spiegel neemt in haar eentje veel meer zaken voor haar rekening dan alle Nederlandse media bij elkaar.De verklaring voor het relatief geringe aantal wob-zaken zoekt Vleugels in de culturele hoek. ,,Dat Nederland geen controletraditie kent, heeft alles met het calvinisme te maken. Het door God ingestelde gezag controleren, dat is ongepast.'' Calvinisten of niet, er is een kentering gaande, aldus Vleugels. En dat blijkt uit meer dan een toenemend aantal 'wobjes'. Neem de parlementaire enquête, het controlemiddel bij uitstek. In de hele vaderlandse geschiedenis zijn er slechts negen parlementaire enquêtes geweest, waarvan opvallend genoeg zes in de jaren negentig. Vleugels: ,,Het parlement is eindelijk aan het controleren geslagen.''

'Terughoudendheid is geboden'

Terwijl wob-specialist Vleugels juicht over de aan het controleren slaande pers, doet minister Peper er alles aan om openbaarmaking van zijn declaraties te voorkomen. Toen de rechter bepaalde dat zijn declaraties vrijgegeven moeten worden, stapte Peper naar de Raad van State. Gisteren boog de Raad zich over de zaak, maar een oordeel is nog niet geveld. Premier Kok wil daar ook nog niet op vooruitlopen. ,,Nu is terughoudendheid geboden'', reageerde hij gisteren op Kamervragen van de SP. Volgens Kok is het zeer wenselijk eerst de Raad van State duidelijkheid te laten geven over de mate van gedetailleerdheid waarin ministers en topambtenaren opening van zaken moeten geven.Aangemoedigd door de rechterlijke uitspraak over minister Peper, hebben NRC Handelsblad, De Telegraaf en de Volkskrant inzage gevraagd in de declaraties van meer bewindspersonen. Roger Vleugels snapt dat de ministeries daar niet blij mee zijn, omdat dat een hoop werk kost, maar is ervan overtuigd dat de kranten de gevraagde opening van zaken krijgen. ,,Op grond van jurispredentie is het te verwachten dat de informatie vrij komt. Dat is in tientallen eerdere zaken ook al gebeurd.''

Enige ervaring met de wet openbaarheid bestuur kan Vleugels niet worden ontzegd. In de afgelopen tien jaar beriep hij zich zo'n tweeduizend keer op de wob en op dit moment neemt hij twintig procent van alle wob-zaken voor zijn rekening. In opdracht van Radio Rijnmond probeert hij de gedeclareerde rekeningen boven tafel te krijgen van minister Peper ten tijde van zijn burgemeesterschap in Rotterdam.In de kern van de zaak is het een curieuze discussie, vindt Vleugels. Kok en Peper benadrukten vorige week dat het hen niet om het achterhouden van de bonnetjes ging, maar om het principe. ,,Beroepsgeheim en privacy zouden in gevaar komen. Maar ik heb nog nooit op kassabonnetjes zien staan met wie ik gegeten heb en wat het gespreksonderwerp was. U wel?''

Maar gaat het natrekken van wat en hoeveel iemand precies gegeten heeft niet een beetje ver? Nee, vindt Vleugels. ,,In ons land is gekozen voor een parlementaire democratie. Controle moet daarin mogelijk zijn, want wat is een democratie zonder openheid?'' Het is niet best als de mogelijkheden die de wob biedt, worden ingeperkt, vindt hij. ,,Dat zou bijvoorbeeld betekenen dat de cijfers over het geluidsniveau van Schiphol niet openbaar zijn, terwijl ze door verschillende partijen verschillend geïnterpreteerd worden. Het moet wel controleerbaar blijven.''De wob kwam een kleine drie jaar geleden nog positief uit een evaluatierapport van het ministerie van binnenlandse zaken. De wob zou beantwoorden aan haar doelstelling, het bevorderen van goed en democratisch bestuur. ,,Dit houdt overigens niet in dat de wob op onderdelen niet zou kunnen worden verbeterd'', schreef het ministerie. ,,Daarmee wacht het kabinet totdat de problematiek voldoende helder is, en wijziging ook daadwerkelijk verbetering oplevert.''

ND