Wanneer rust voor een raadslid op informatie de geheimhoudingsplicht? Het antwoord op die schijnbaar eenvoudige vraag is dermate ingewikkeld dat dinsdag drie Utrechtse rechters van de meervoudige kamer zich daarover buigen. Zij moeten beoordelen of het Houtense gemeenteraadslid Wouter van Kouwen een strafbaar feit heeft gepleegd door vertrouwelijke gegevens op internet te zetten.

Voor de GroenLinkser zelf is het een principiële kwestie. Uit morele plicht deed-ie het. "Geheime" informatie op internet zetten om te laten zien hoe een gemeente omgaat met gemeenschapsgeld. Om die reden sloeg-ie ook het aanbod af van het Openbaar Ministerie (OM) om de zaak af te doen met een boete van vijfduizend gulden. Ik zie dit als een proefproces over vertrouwelijkheid. Er moet duidelijkheid komen over de grenzen aan de controlerende taak van raadsleden.

Januari 1999. Van Kouwen zet resultaten van de onderhandelingen tussen de gemeente en projectontwikkelaar Delta op de internetsite van GroenLinks. De bouwer kreeg ruim 600.000 gulden schadevergoeding voor het mislopen van tientallen vierkante meters kantoorruimte.

Volgens Van Kouwen ging het om informatie die hij niet langer voor zich kon houden. De samenleving heeft het recht te weten wat er met gemeenschapsgeld gebeurt en - vooral - dat een onhandige fout de gemeente Houten enkele tonnen kost.

Toen het college van B en W lucht kreeg van de internetactie, brak op het gemeentehuis de pleuris uit. Vertrouwelijke gegevens op straat door toedoen van een raadslid, op z'n minst reden voor een stevig conflict. Lange tijd werd geprobeerd de strijd binnenskamers op te lossen, maar ook een bemiddelingspoging van commissaris van de koningin B. Staal liep uit op niets. Het college besloot Van Kouwen in juli 1999 bij de politie aan te geven.

Uniek

Een uitzonderlijk geval, zo bestempelt universitair docent bestuursrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen mr. B. Vis de Houtense strafzaak. Hij is gespecialiseerd in gemeenterecht en de Wet Openbaarheid van Bestuur (WOB). "Wel vaker komt in gemeenten vertrouwelijke informatie naar buiten. Maar een strafzaak? Dat lijkt me echt uniek. Normaal ontstaat stevige bombarie in de raad, spreken partijen elkaar een hartig woordje toe en dat was het dan," legt Vis uit.

Ook bij het ministerie van binnenlandse zaken en bij de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) is niets bekend over strafrechtelijke vervolging van raadsleden. Volgens het Parket Generaal (de landelijke top van het Openbaar Ministerie) komen gerechtelijke vooronderzoeken naar integer handelen wel vaker voor, maar daadwerkelijke vervolging is uitzonderlijk. Volgens woordvoerder L. de Lange kan de zaak van de GroenLinkser nuttige jurisprudentie opleveren. VNG-hoofddirecteur J. van den Berg zegt dat een rechterlijke uitspraak mogelijk kan voorkomen dat onzorgvuldig wordt omgegaan met de geheimhoudingsplicht.

Vis bespeurt nogal wat verwarring over de begrippen vertrouwelijkheid en geheimhouding. "Ik ben ervan overtuigd dat politici, en niet alleen op gemeentelijk niveau, interessante informatie niet prijsgeven, omdat ze denken daarmee de geheimhoudingsplicht te schenden," aldus Vis.

Plicht

De plicht tot geheimhouding is geregeld in artikel 10 en 11 van de WOB. Hierin staat omschreven in welke gevallen informatie een vertrouwelijk karakter heeft en waarop daarom geheimhoudingsplicht rust. Behalve deze WOB-stukken kan de gemeente per geval bekijken of ook andere informatie als geheim bestempeld dient te worden. Het college van B en W, de burgemeester of een commissie beslist. De stukken krijgen dan een stempel. Juist die procedure is cruciaal. Wanneer die niet is gevolgd, is wettelijk geen sprake van geheimhoudingsplicht.

Vis: "Maar al te vaak gaat het bij gevoelige stukken om vertrouwelijkheid. Onderling wordt de afspraak gemaakt, nog even niets naar buiten te brengen, maar een procedure wordt niet gevolgd. Je hebt als raadslid een morele plicht je daaraan te houden."

Die plicht kan evenwel in botsing komen met de controlerende taak die (lokale) politici hebben. "Het is een individuele afweging om vertrouwelijke informatie toch naar buiten te brengen, bijvoorbeeld in het belang van de samenleving. Dit hoeft dus niet per definitie schending van de geheimhoudingsplicht te betekenen," aldus Vis.

De Houtense GroenLinkser heeft vrijwel meteen toegegeven dat hij bewust de vertrouwelijke financiële gegevens op internet heeft gezet. De vraag is echter of in dit geval ook het stempel "geheim" is gezet. Het raadslid heeft evenwel de kans laten schieten om aan berechting te ontkomen. Puur uit principiële gronden. Wat hem betreft moet er een duidelijke rechterlijke uitspraak komen wanneer iets wel en niet vertrouwelijk is. Toekomstige gevallen kunnen dan daaraan worden getoetst.

Bron: UN