DEN HAAG - De wereld is flink veranderd sinds de commissie-Biesheuvel een jaar of dertig geleden de openbaarheid onder de loep nam. Dat onderzoek resulteerde in een Wet Openbaarheid Bestuur, waardoor burgers recht hebben op de meeste stukken van de overheid.

'Toch is dat te passief', zegt voorzitter Jacques Wallage van de Commissie Toekomst Overheidscommunicatie. 'Burgers, in praktijk vooral de media, moeten vragen om informatie, vaak zelfs via de rechter.' Dat moet anders. Burgers moeten niet hoeven soebatten om een rapportje.

De voorstellen die de commissie nu doet, vergen een flinke mentale verandering voor het bestuur, zegt Wallage. Maar ook bij de media en de burgers moet het denken om. 'Wat wij voorstellen is een overheid die actief alle beschikbare informatie openbaar maakt. Ook de informatie die nog niet af is, ook voorstellen en rapporten waar de minister het misschien wel helemaal niet mee eens is. Zo kan elke burger of instelling zelf zien waar de overheid mee bezig is en eventueel reageren. De ministeries worden verplicht een helder register bij te houden van de beschikbare informatie.'

Intussen blijven er zaken die niet onmiddellijk op straat moeten liggen. 'De minister moet nog wel met zijn ambtenaren kunnen overleggen en vrijuit praten zonder dat het verslag de volgende dag op internet staat. Wij noemen dat de beleidsintimiteit.' Wallage verwacht dat op den duur iedereen beter af is bij een transparante overheid. 'Om te beginnen is natuurlijk in de samenleving veel meer kennis aanwezig dan op zo'n departement. Die kennis kan je mobiliseren. Tegelijkertijd kunnen geïnteresseerde burgers het proces meemaken, zoals dat nu alleen gebeurt tussen de bestuurder en de ambtenaren. Wij denken dat je daarmee enorme winst boekt in de vorm van minder bezwaren en meer draagvlak voor de uiteindelijke voorstellen. Wie karig is met het verstrekken van informatie, zal geen succes oogsten.'

Dat laatste komt doordat de burger is veranderd. Mensen zijn beter opgeleid en individualistischer. Ze laten zich niet meer alles zeggen, maar willen wel gehoord worden, wordt in het rapport vastgesteld. 'De overheid zal de burger als klant beter moeten bedienen. Open staan voor klachten en suggesties, bereikbaar zijn, antwoord geven en begrijpelijke informatie verstrekken. De belastingdienst heeft een goed voorbeeld gegeven met de campagne 'Leuker kunnen we het niet maken, wel makkelijker'.'

Voor een deel kan de informatieverstrekking via internet. Maar de overheid zal volgens Wallage ook sneller dan ooit verkeerde berichten moeten corrigeren, om te voorkomen dat een fout beeld zich vastzet bij de kijker of lezer. Daarbij gaat de technologische ontwikkeling steeds sneller. Wallage: 'Niemand had twintig jaar geleden voorzien dat de grote meerderheid van de gezinnen een computer zou hebben. En nog maar vijf jaar geleden was je voor gek verklaard als je had voorspeld dat bijna elke jongere een mobieltje heeft. De overheid is doorgaans niet zo goed in het aanpassen aan dat soort ontwikkelingen, maar dat zal wel moeten. Als een overheid jongeren wil bereiken, moeten we misschien wel sms-jes sturen.'

Bron: Eindhovens Dagblad