In de universitaire wereld in de Verenigde Staten is het in ieder geval voorpaginanieuws: Professor Mike Adams, verbonden aan de faculteit Rechten van de University of North-Carolina in Wilmington, is naar aanleiding van een rel over een berichtenwisseling na de aanslagen op 11 september gedwongen zijn e-mail openbaar te maken.

Waarom? Omdat Professor Adams werkzaam is aan een 'public college' - een Rijksuniversiteit. En werknemers van public colleges en state universities worden door de meeste staten in de VS gezien als staatsambtenaren, die vallen onder de 'open-records law', de Amerikaanse Wet Openbaarheid Bestuur die ambtenaren verplicht hun documenten - en dus ook e-mail - openbaar te maken voor het publiek als daarom gevraagd wordt.

Alhoewel de wetgeving per staat verschilt, zijn veel universitaire docenten en onderzoekers in Amerika in opstand gekomen, en heeft Professor Adams inmiddels een privacy-advocaat in de arm genomen. E-mail op universiteiten bevat vaak vertrouwelijke informatie en gevoelig materiaal, omdat professoren en onderzoekers vaak via deze informele weg communiceren over onderzoeksresultaten en andere zaken van belang. In de berichten staat vaak informatie die de auteurs nooit in een formele memo zouden opnemen.

"There's a deep-seated belief in academe that secrecty is a good thing," zegt Charles Davis, werkzaam aan de University of Missouri School of Journalism. Davis is tevens directeur van Missouri's Freedom of Information Center. Hij is van mening dat e-mails van werknemers van public colleges beschouwd moeten worden als publieke documenten, maar begrijpt dat veel professoren hier moeite mee hebben. "My policy preference is that people should be able to have personal e-mail when they're at work," stelt Peter Swire, professor Rechten aan de Ohio State University. Swire adviseerde president Clinton over privacykwesties.

Oorzaak van de rel is een e-mail die Rosa Fuller, een student van Mike Adams, vlak na de aanslagen op het World Trade Center naar de professor stuurde. In het bericht gaf Fuller aan te geloven dat de 'imperialistische politiek' van de V.S. in het Midden-Oosten de aanslagen veroorzaakt hebben. Professor Adams was het niet met dit standpunt eens en beantwoorde de e-mail met het een furieus bericht waarin hij het commentaar afdeed als "bigoted, unintelligent, and immature". Ook stuurde hij de e-mail van Fuller door naar anderen die zijn zienswijze deelden. De problemen begonnen toen zij daarop beledigende en bedreigende e-mails begon te ontvangen.

Omdat Fuller op een gegeven moment fysiek bedreigd werd, deed zij een beroep op de open-records law van North-Carolina, met het verzoek inzage te krijgen in de e-mail berichten die professor Adams naar aanleiding van haar bericht naar derden had gestuurd. De universiteit weigerde Fuller in eerste instantie toegang, maar moest uiteindelijk zwichten. Adams moest zijn e-mail archief vrijgeven.

In een reactie zegt Dr. Mr. de Vey Mestdagh, als docent verbonden aan het Centrum voor Recht en ICT aan de Rijksuniversiteit Groningen: "Mijn eerste reactie na de aanslagen op 11 september was de vraag wat er zou gaan gebeuren met onze grondrechten. En er gebeuren op dit moment op dat gebied veel enge dingen, dat is duidelijk. De rel in Amerika is hier een voorbeeld van."

Zou de situatie in de Verenigde Staten ook op Nederland van toepassing kunnen zijn? De Vey Mestdagh: "In Nederland hebben we natuurlijk de Wet Openbaarheid Bestuur, die het publiek, journalisten incluis, het recht geeft inzage te krijgen in overheidsdocumenten als dat nodig is. En in feite zijn alle werknemers van Rijksuniversiteiten in Nederland ambtenaren; we hebben niet zoveel particuliere universitaire onderwijsinstellingen, de bekendste is nog wel Nijenrode. Ik weet niet of de Wet Openbaarheid Bestuur van toepassing is op universiteitsmedewerkers."

Overigens is de naamvoering 'Rijksuniversiteit' niet echt van belang voor het verschil tussen een publieke en een private universiteit: "In Amerika is het aantal private schools veel groter en speelt dit onderscheid daarom een grotere rol." De Vey Mestdagh heeft zich wel in het onderwerp verdiept, maar kan niet zeggen of hij in Nederland ook Amerikaanse toestanden verwacht op het gebied van privacyschending en de digitale documenten van professoren: "Dat is meer een gevoelskwestie dan een juridische kwestie. Na 11 september gebeuren er in ieder geval wel rare dingen."

In Amerika blijft de onduidelijkheid voorlopig bestaan. Peter Swire heeft ondertussen een oplossing: "In my own life I try to follow The New York Times test: don't write anything down that I would be afraid to see on the front page of The New York Times.

Door Jord Schaap
Bron: Edusite