De staat zal meer openheid geven over herverzekerde exportkredieten, zo kondigde demissionair minister van Financiën Zalm afgelopen week in een brief aan de Tweede Kamer aan. Dat is een belangrijke doorbraak in de procedure die de organisatie Both Ends mede namens Jubilee Nederland vorig jaar startte. Er werd een beroep gedaan op de Wet Openbaarheid Bestuur (WOB) om meer te weten te komen over exportkredietverzekeringen van Nederland.

Exportkredieten dragen belangrijk bij aan het ontstaan van schulden van ontwikkelingslanden. Dat gaat als volgt. De export van Nederlandse bedrijven naar ontwikkelingslanden wordt vaak voorgefinancierd door kredieten, die de Nederlandse regering op haar beurt herverzekert. Zo stimuleert de overheid de export van het Nederlandse bedrijfsleven. Kan het ontwikkelingsland de schuld niet terugbetalen, dan heeft het door de herverzekering een schuld aan de Nederlandse overheid. Wordt die schuld kwijtgescholden, dan gaat dit ten laste van het ontwikkelingsbudget. Maar niemand wist tot op heden welke projecten gesteund werden, en daardoor was ook onbekend of die projecten werkelijk de ontwikkeling van het desbetreffende land dienden. Wel lekte er soms informatie uit, en die stemde Jubilee somber. Zo erkende de Nederlandse Crediet Maatschappij (NCM) op 1 juni 2001 in het NRC-Handelsblad betrokken te zijn bij de omstreden Three Gorges Dam in de Chinese rivier Yangtze. Vanwege de sociale gevolgen en milieueffecten van dit project weigerde de Wereldbank hier steun aan te geven.

Wapenaankopen

Een ander schrijnend voorbeeld is Indonesië. Bijna de helft van de exportkredietschulden van dit land komt voort uit wapenaankopen ten tijde van Suharto. Jubilee is van mening dat Nederland een coherent beleid moet voeren: het mag niet zo zijn dat het ministerie van Financiën kredieten herverzekert voor projecten die haaks staan op het Nederlandse ontwikkelingsbeleid. Dat laatste is nog niet bereikt, maar wel wordt voortaan meer informatie over de herverzekering gegeven. Na 1 juli zal de overheid één maand na afgifte van een verzekering onder andere bekend maken welke partijen daarbij betrokken zijn. Ook wordt de uitkomst van een milieutoets gepubliceerd. Dat is een stap vooruit, maar Jubilee wil dat de overheid nog verder gaat. ,,Nodig is transparantie vooraf, zodat ook betrokkenen in het Zuiden hun mening kunnen geven over het nut en de noodzaak van Nederlandse exportkrediettransacties’’, vindt Wiert Wiertsema, beleidsmedewerker bij Both Ends. De WOB-procedure gaat gewoon door.

Nieuw initiatief

,,Nederland lanceert een nieuw initiatief voor schuldverlichting, opdat arme zwaar verschuldigde landen met een goed armoedebestrijdingsbeleid definitief van de schuldenlast verlost worden.’’ Dit is het eerste punt van een tien-puntenplan dat demissonair minister Herfkens vóór de verkiezingen heeft gelanceerd. Tien punten die een nieuwe regering in de eerste honderd dagen van haar bestaan zou moeten uitvoeren. Herfkens’ pleidooi voor een nieuw initiatief was een verrassing voor Jubilee Nederland. In de campagne wordt al jarenlang gepleit voor verdergaande schuldvermindering, zodat er daadwerkelijk een einde komt aan de eindeloze cyclus van hoge schulden, armoede, en schuldonderhandelingen. Maar minister Herfkens heeft in de afgelopen jaren steeds volgehouden dat een nieuw initiatief niet aan de orde kon zijn, zolang de financiering van bestaande schuldverminderingsplannen niet rond was. Eind 2000 zei ze nog: ,,Nederland is voorstander van meer schuldverlichting - dieper, sneller en breder - maar zolang er nog een tekort is aan financiering voor het huidige HIPC initiatief heeft het geen zin verdergaande voorstellen te lanceren.’’

Jubilee verwelkomt het pleidooi van Herfkens hartelijk, want schuldenlanden betalen meer aan schulden dan verantwoord is ten opzichte van hun bevolking. De vraag is alleen waarom ze zich niet eerder, gedurende de afgelopen jaren, sterk heeft gemaakt voor een nieuw initiatief. Jubilee gaat daarover deze week in een publiek debat met haar in gesprek.

Greetje Witte-Rang is werkzaam bij Oikos in Utrecht en maakt deel uit van de stuurgroep van Jubilee Nederland.

Bron: Friesch Dagblad