Naar wélke verpleeghuizen je je ouders of partner beter niet kunt brengen, wil de inspectie echter niet zeggen. Verscheidene media proberen die informatie boven water te krijgen met een beroep op de Wet Openbaarheid van Bestuur (WOB), maar ze krijgen tot nu toe nul op het rekest. Het onderzoek is niet volledig en door de slechte tehuizen met naam en toenaam te noemen worden die onevenredig benadeeld, zegt het ministerie van Volksgezondheid.
Hetzelfde ministerie hamert al geruime tijd op het belang van concurrentie in de zorg. De gedachte is dat instellingen gestimuleerd worden beter en goedkoper te werken, doordat kritische consumenten hun keuze uit bijvoorbeeld zorgverzekeraars en ziekenhuizen maken op basis van informatie over de kosten, de kwaliteit en de lengte van wachtlijsten.
De rechter houdt het ministerie echter niet aan die intenties. De kans is groot dat de namen en rugnummers van de slechtste verpleeghuizen ook na juridische procedures in de kluis van de inspectie blijven liggen. In december deed de Raad van State (de hoogste beroepsmogelijkheid) namelijk twee opvallende uitspraken. Een inspectieonderzoek naar infecties in ziekenhuizen wordt niet vrijgegeven en ook een onderzoek van de Voedsel- en Warenautoriteit (VWA) over voedselveiligheid in winkels komt niet in de openbaarheid. De argumentatie is dezelfde als bij de verpleeghuizen: té nadelig voor degenen die het slechtst uit het onderzoek naar voren komen. Bovendien waren beide gegevensbestanden volgens de rechter te ‘ruw’ en te vertekenend.
‘Dit is sinds 1996 niet meer voorgekomen’, zegt Roger Vleugels, specialist in openbaarheid van informatie. Hij noemt de uitspraken een ‘aanval op de Wet Openbaarheid van Bestuur’. Vleugels staat media vaak bij als zij een beroep doen op de WOB. Sinds twee geruchtmakende zaken in 1996 was het volgens hem in de praktijk geen probleem inspectierapporten te krijgen. ‘Sinds Balkenende’ wordt volgens Vleugels echter in toenemende mate informatie geweigerd. Het verbaast hem. ‘De overheid werkt toe naar een ‘mini-verzorgingsstaat’ waarin de burger veel meer zelf moet regelen en bijverzekeren, maar de informatie om zelf te kiezen wordt minder toegankelijk gemaakt.’
Het draait om wie de regie heeft, zegt Vleugels. Informatie mag naar buiten, maar alleen zoals de overheid dat wil. De sectoren die gecontroleerd worden zijn bij die openbaarmaking betrokken. ‘De overheid is jaren in overleg met allerlei sectoren over hoe gegevens moeten worden gewogen, want die zijn bang voor het vergelijken van hun cijfertjes. Intussen staat de burger in de kou, terwijl de inspecties voor de burgers veiligheid en gezondheid controleren.’ Hij benadrukt dat het vaak gaat om gegevens die eigendom van de burgers zelf zijn. Het volk heeft daarom recht van inzage.
Mediahistoricus Huub Wijfjes van de Rijksuniversiteit Groningen noemt het ‘het dubbele denken van de overheid’. ‘Ze blinken uit in schitterende intenties over het recht op informatie van de burger en het betrachten van openheid. In de praktijk wordt dat echter vertaald met ‘stroomlijning’ van informatie. Voor iets naar de burger gaat moet het worden gefatsoeneerd, geregeld, allemaal netjes gemaakt.’ Volgens zijn eigen onderzoek telt Nederland ongeveer vijftienduizend journalisten en twintig- tot vijfentwintigduizend ‘mensen die zich professioneel bezig houden met het sturen van informatie’. ‘Puur kwantitatief overwicht’, zegt Wijfjes. De burger wordt daar volgens de historicus niet beter van. ‘Die moet nog maar afwachten wat dat gevecht om informatie voor hem oplevert.’
Door Marloes de Koning
Bron: TC/Tubantia