Tot de grieven van de bewoners, die schielijk hun huis hebben moeten verlaten, behoorde dat niet naar hen was geluisterd in de afgelopen jaren en dat ze tijdens de laatste crisis niet adequaat werden geïnformeerd. Een terugblik en reconstructie van de gang van zaken toont aan dat zij alle gelijk van de wereld hebben. Het gemeentebestuur beschikt wel over een ingekapselde afdeling die zich met communicatie bezighoudt. Maar kennelijk is dat deel van het ambtelijk apparaat niet bij machte aan het eigen bestuur over te dragen op welke manier aan de gerechtvaardigde eis te worden ingelicht, tegemoet gekomen moet worden.

Journalisten kijken er niet van op dat de voorlichting van overheidswege vaak onvolledig en gekleurd is. Vorige week liet de Provinciale Zeeuwse Courant, enkele dagen vóór het met de bouwput weer misging, door een bureau onderzoeken hoe de Middelburgers oordeelden over hun bestuur dat de laatste tijd nogal wat grote projecten liet en laat uitvoeren. De ondervraagde burgers stonden er bepaald niet bij te juichen. Politici reageerden op de uitslag van het onderzoek en wel heel opmerkelijk was een kanttekening van

J. van Dijk-Sturm van de VVD: „Ik kan me voorstellen dat leken zo reageren.” Daar zullen de leken die mevrouw Van Dijk via verkiezingen naar haar raadszetel hebben geleid zich niet door gecoiffeerd voelen. Maar los daarvan; uit de opmerking van de oud-wethouder spreekt een mentaliteit die meer bestuurders eigen is. Zij belijden wel dat contact met de burgerij van grote betekenis is, maar als het erop aan komt hebben ze aan de bevolking nauwelijks een boodschap.

In de jaren zeventig van de vorige eeuw leek er verandering te komen in de doorgaans gesloten houding van de overheden. Het recht op informatie werd in 1980 vastgelegd in de later nog herziene Wet Openbaarheid van Bestuur en daarmee werd een fundament gelegd onder de zienswijze dat het bestuur open en toegankelijk moet zijn. Op rijks-, provinciaal en gemeentelijk niveau werden ambtelijke organisaties opgetuigd met afdelingen voorlichting. Die werden verondersteld zich op te stellen als lastpakken die bestuurders wezen op hun plicht informatie te verstrekken over hun doen en laten.

Kentering

Dat deden ze ook. Aanvankelijk. Tot in de jaren negentig een kentering optrad. Om onduidelijke redenen werden veel afdelingen voorlichting, die erop ingesteld waren om het beleid waardevrij voor het voetlicht te brengen, geleidelijk getransformeerd tot public relationsbureaus, die bedoeld waren om ’communicatie in te zetten als strategisch instrument in bestuur-, beleid- en managementprocessen’, zoals Gedeputeerde Staten van Zeeland het in 2003 formuleerden.

In mensentaal betekent dat, dat de afdelingen voorlichting voortaan niet meer primair gericht zijn op dienstverlening aan de bevolking maar op mannetjes- en vrouwtjesmakerij.

De voorlichters zijn communicatieadviseurs gaan heten en moeten proberen bestuurlijke pakpaarden het aanzien te geven van volbloed arabieren. Ter rechtvaardiging van het streven naar de Nieuwe Communicatie lieten de communicatiebeesten hun boekenkastjes omvallen om op basis van toevallig bovenliggende pagina’s een nota vol prioriteiten, kernboodschappen en deelagenda’s bijeen te zwatelen.

Onoverkomelijk is deze ontwikkeling niet. Bestuurders van enig formaat schuiven hun adviseurs opzij omdat ze er geen behoefte aan hebben door een dichtgeslibd theezeefje te praten en journalisten weten de in de weg lopende deskundologen wel te omzeilen.

Jammer is het wél, in de Middelburgse omstandigheden, voor burgers die tijdenlang door toedoen van de overheid in de narigheid raakten en daarbij af en toe met een crisis geconfronteerd worden. Er zijn vrijwel geen voorlichters meer voorhanden die bij reflex weten hoe men tijdens een zich voltrekkend drama de bevolking op de hoogte houdt van bestuurlijke bewegingen.

De communicatiedeskundigen van de gemeente Middelburg lieten het de afgelopen jaren, tot en met de laatste crisis, afweten. Toen tenslotte moest worden geëvacueerd, had het ’hoe en waarom’ in ijltempo aan de betrokkenen moeten worden bekendgemaakt. Hetgeen niet lukte.

Door A.J. Snel
Bron: PZC