Die oordeelde eerder deze week dat de minister een ranglijst van de probleemwijken openbaar moet maken. In de lijst gaf de bewindsvrouw aan welke wijken volgens haar het slechtst functioneerden. De rechtszaak was aangespannen door RTL Nieuws, dat vond dat Vogelaar de vertrouwelijke lijst die vorig jaar naar de Tweede Kamer stuurde, openbaar moest maken.
Focus

In eerste instantie werd op basis van de Wet Openbaarheid van Bestuur nog bij het ministerie van Wonen en Wijken zelf om de lijst verzocht, maar de minister weigerde die te geven. Zij was van mening dat openbaarmaking van de lijst de focus te veel op de slechtste wijken zou leggen en dat bewoners onnodig gestigmatiseerd zouden worden. Hierop stapte RTL Nieuws naar de rechter.
Hoger beroep

Die stelde de nieuwsorganisatie eerder deze week in het gelijk, omdat er geen sprake van een onevenredig nadeel voor de bewoners van de wijken zou zijn. Minister Vogelaar heeft nu beroep aangetekend tegen dat vonnis.

De man krijgt van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties geen inzage in documenten over de inlijving van de kinderen van prinses Irene in de Nederlandse adel. Hij voerde daarover bij de Raad van State woensdag een procedure op basis van de Wet openbaarheid van bestuur.

Hem werd om privacyredenen ook inzage geweigerd in stukken over de inlijving van een familie in de adel en over de benoeming van S. J. E. Horstink-von Meijenfeldt als lid van de Raad van State.

Het is nadrukkelijk niet de bedoeling dat als gevolg van deze openbaarmaking derden worden geschaad. Het College van burgemeester en wethouders maakt bij het openbaar maken van informatie altijd een zorgvuldige afweging tussen de doelstelling van deze wet en het belang van derden.

Bepaling Raad van State
Het is aan de rechter om deze afweging te beoordelen. Dit hebben de rechters van de Raad van State gedaan in hun uitspraak van 9 juli 2008. Zij bepaalden dat de door Berkhout is Boos! gevraagde documenten niet allemaal openbaar zijn en dat het college een tweetal onderdelen van verslagen en een verkeersrapport wel openbaar moeten maken.

Het College van burgemeester en wethouders geeft hieraan vanzelfsprekend gehoor. U kunt de uitspraak hier bekijken of u kunt deze op het gemeentehuis in De Goorn bij de afdeling Wonen en Ontwikkeling komen inzien.

Het bedrijvenpark Distriport wordt ontwikkeld door Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland Noord, Zeeman Vastgoed en De Peyler Projektontwikkeling. Omdat het terrein binnen de gemeentegrenzen ligt, is de gemeente Koggenland is betrokken bij de bestemmingsplanprocedure.

Bij het maken en realiseren van gemeentebeleid nodigt de gemeente regelmatig belangenorganisaties – waaronder de stichting Berkhout is Boos! - en inwoners uit om actief mee te denken over nieuwe kansen voor Koggenland.

De ministers willen de termijnen in de Algemene wet bestuursrecht (AWB) en de Wet openbaarheid van bestuur (WOB) waarbinnen de overheid moet antwoorden, flink oprekken. Dat gebeurt, zo blijkt uit een toelichting van Binnenlandse Zaken, omdat begin
volgend jaar de Wet dwangsom en beroep bij niet tijdig beslissen in werking kan treden.
Die wet verplicht overheidsorganen tot het betalen van dwangsommen wanneer wettelijke termijnen worden overschreden. Deze maatregel is het gevolg van een initiatief van de voormalige Tweede Kamerleden Wolfsen (PvdA) en Luchtenveld (VVD). De boetes kunnen oplopen tot maximaal 1.260 euro per keer.

De twee wettelijke regelingen waarvan de termijnen nu worden verruimd, geven de burger de mogelijkheid om bezwaar aan te tekenen tegen beslissingen van overheidsorganen op diverse terreinen (AWB) of maken het – ook voor niet direct belanghebbenden – mogelijk om kennis te nemen van officiële stukken die ten grondslag liggen aan besluiten (WOB).

Het kabinet vindt dat de wet bestuursrecht op drie punten moet worden verruimd. Om te beginnen gaat de termijn waarbinnen moet worden beslist pas in nadat de bezwaartermijn (zes weken) is verstreken. Het eerste uitstel wordt opgerekt van vier naar zes weken. De termijnen in de WOB waarbinnen moet worden gereageerd, gaan van twee naar vier weken en opschorting van het besluit wordt mogelijk als belanghebbenden moeten worden gehoord.

Volgens bestuurder Bianca Rootsaert van journalistenvakbond NVJ is dit „niet in het belang van de journalistiek”. Ze wijst er op dat de WOB voor journalisten al een moeizame kwestie is: „Nu al houden organen zich nauwelijks aan de termijnen of negeren een verzoek gewoon. Dat is heel vervelend omdat voor journalisten een vlotte afhandeling nodig is.”

Ministerie van Binnenlandse Zaken Guusje ter Horst (PvdA) en minister van Justitie Ernst Hirsch Ballin (CDA) laten vrijdag weten dat uiterlijk met ingang van 2010 de nieuwe wet in werking treedt. Dat heeft onder meer te maken met het aanpassen van termijnen die voor bepaalde wetten gaan gelden. Zo krijgt de overheid onder meer langer tijd om de beslissen op verzoeken in het kader van de Wet openbaarheid van bestuur.

Het initiatiefwetsvoorstel kwam uit de koker van de toenmalige Kamerleden Aleid Wolfsen (PvdA) en Ruud Luchtenveld (VVD). Zij stelden dat de nieuwe methode de overheid geld bespaart. Een gang naar de bestuursrechter is nu nog de manier om de overheid tot haast te manen. Wolfsen en Luchtenveld bestempelden dat toen als een ineffectief middel.

Een van de aanleidingen om met hun voorstel te komen was de conclusie van de Nationale ombudsman dat veel Nederlanders in financiële nood raken doordat de overheid traag is met de behandeling van aanvragen voor uitkeringen, subsidies en vergunningen. Het zou veelal gaan om mensen die toch al in een hachelijke situatie verkeren.

Privé-affaire

Op 24 oktober 2006 verscheen in Metro een column van Pamela Hemelrijk waarin zij over de op handen zijnde publicatie van Een man tegen de Staat schreef. Zij refereerde in het stuk aan een korte passage uit mijn boek over een mogelijke privé-affaire rond De Ruiter, die destijds minister van Defensie was.

Alhoewel ik met De Ruiter uitgebreid correspondeerde over het voorval en hem meer bevindingen voorgelegde dan ik in mijn boek zou publiceren, stond enkele uren na publicatie van de Metro-column al de deurwaarder op de stoep met een dagvaarding.

De Ruiter en diens advocaat Harro Knijff wilden publicatie van het boek door de rechter laten verbieden omdat het boek melding maakte van de vermeende privé-affaire. De Volkskrant bracht het bericht de volgende ochtend op de voorpagina: ‘Oud-minister De Ruiter eist verbod boek affaire-Spijkers’.

Het kort geding zou een dag voor de officiële presentatie plaatsvinden. Omdat de privé-affaire slechts een alinea uit het 344 pagina’s tellende boek besloeg en nauwelijks raakte aan de essentie van het boek – besloten mijn advocaat Fulco Blokhuis en ik – aan te sturen op een schikking.

Advocaat Knijff van De Brauw Blackstone en Westbroek stuurde de rekening voor de rechtsbijstand van De Ruiter naar het ministerie van Defensie, die vervolgens € 19.137,50 aan het advocatenkantoor betaalde, zo blijkt uit via een beroep op de WOB vrijgekomen documenten.

Persoonlijk gegriefd

Ook Cees van der Knaap – destijds defensiestaatssecretaris en onlangs benoemd tot burgemeester te Ede – startte een procedure tegen mij als auteur naar aanleiding van de publicatie van Een man tegen de Staat.

Van der Knaap voelde zich ‘persoonlijke gegriefd’ door passages uit het boek waarin ik stelde dat de bewindsman twintig maal de Tweede Kamer had voorgelogen, waarbij hij mogelijk brieven zou hebben geantedateerd, wat door mij als valsheid in geschrifte was aangemerkt.

Van der Knaap voerde de zaak ‘Van der Knaap/ Nijeboer’ op ‘persoonlijke titel’, zo valt uit de dagvaardig op te maken en koos ‘domicilie’ ten kantore van de landsadvocaat te Den Haag. Hij had twee advocaten op de zaak gezet. Anton van Leeuwen (namens Defensie belast met de zaak-Spijkers) en landsadvocaat Bert Jan Houtzagers. Zij moesten middels een bodemprocedure bewerkstelligen dat het boek uit de handel zou worden gehaald.

Wonderlijk genoeg werd uitgeverij Papieren Tijger niet gedagvaard. De landsadvocaten en Van der Knaap richtten hun pijlen alleen op de auteur in een bodemprocedurezaak die zich ook uitstekend leende voor een kort geding.

Schikking

Het boek bleef uiteindelijk in de handel. Ruim een half jaar nadat de dagvaardig was uitgebracht, Van der Knaap als enige bewindsman was teruggekeerd in kabinet-Balkende IV en de publiciteit rond het boek was geluwd, kwam er een schikking.

Alle eisen van Van der Knaap waren van tafel en ik mocht gewoon blijven schrijven dat hij twintigmaal de Tweede Kamer had voorgelogen, alleen niet dat hij daarbij mogelijk valsheid in geschrifte had gepleegd. De laatstgenoemde beschuldiging zal ik in een eventuele volgende drukken van het boek dan ook anders formuleren.

Alhoewel Van der Knaap het boek ‘op persoonlijke titel’ probeerde te verbieden omdat hij zich ‘persoonlijk gegriefd’voelde, betaalde zijn departement de rekening. Hoe hoog de declaratie van het kantoor van de landsadvocaat precies is geweest, heb ik via de WOB niet exact kunnen achterhalen. Volgens secretaris-generaal Ton Annink van Defensie had de landsadvocaat geen gespecificeerde nota verzonden, dus viel het exacte bedrag niet meer te achterhalen.

In totaal declareerde de landsadvocaten in 2006 en 2007 zo’n 60 duizend euro in de zaak-‘Staat/ Spijkers’ en volgens Defensie zijn de kosten voor de juridische procedure van Van der Knaap tegen mij hierin inbegrepen.

Op kosten van de belastingbetaler

Saillant detail is overigens dat Van der Knaap via meerdere kanalen voor publicatie op de hoogte was gesteld van de serieuze beschuldigingen in mijn boek, maar nooit wilde reageren. Op 10 augustus 2006 uitte een CDA-er nog zijn ongerustheid bij Van der Knaap over de op handen zijnde publicatie.

‘Het boek zal ongetwijfeld weer tot veel publiciteit voor de heer Spijkers,’ antwoordde de bewindsman de brievenschrijver, ‘en veel kritiek over Defensie en over mijn persoon uitstorten (…) De werkelijkheid die de heer Nijeboer schetst in zijn boek, vooral over de periode na november 2002, zal voor zover ik het uit de voorpublicatie kan opmaken, volstrekt niet stroken met de mijne.’

Ondanks herhaaldelijke verzoeken om zijn beleid in de zaak-Spijkers toe te lichten en mijn bevindingen te weerspreken, vernam ik echter niets van Van der Knaap. Kennelijk stapte de bewindsman liever op kosten van de belastingbetaler naar de rechter dan dat hij openheid van zaken gaf.

Het ministerie van Defensie betaalde de juridische procedures van Van der Knaap en De Ruiter dus om mijn boek te verbieden. Het kort geding dat oud-opperbevelhebber van de Koninklijke Marechaussee Diederik Fabius verloor, werd niet door Defensie betaald.
Fabius betaalt zijn twee juridische procedures – hij startte eveneens een bodemprocedure – volgens een verklaring voor de rechter uit eigen portemonnee. Overigens heb ik niet kunnen uitsluiten of hij deze nota’s uiteindelijk doorbelast aan zijn huidige werkgever, het ministerie van Justitie.

Joris Demmink

Het blijkt geen incident dat topambtenaren en bewindslieden op kosten van de belastingbetaler procedures startten tegen journalisten om onwelgevallige publicaties aan te vechten.

De secretaris-generaal van het ministerie van Justitie, mr. Joris Demmink, raakte in 2003 in opspraak –.net als oud-minister De Ruiter na berichtgeving over een privé-affaire.

Demmink schakelde eveneens advocaat Knijff in om de media aan te pakken die over deze privé-affaire hadden bericht.

Lex Runderkamp en Hans Laroes

In 2004 startte Knijff namens Demmink een procedure bij de Raad voor de Journalistiek tegen de journalisten Lex Runderkamp en Hans Laroes van het NOS Journaal. Voor deze procedure declareerde Knijff in totaal € 12.032,09 bij het ministerie van Justitie. Daarnaast startte Piet Hein Donner, destijds minister van Justitie, een zaak tegen de hoofdredactie van NOVA omdat deze actualiteitenrubriek eveneens aandacht had besteed aan de beschuldigingen jegens Demmink.

Vorig jaar zomer stapte de secretaris-generaal wederom naar de Raad van de Journalistiek. Onder meer De Telegraaf en actualiteitenprogramma EenVandaag hadden bericht over een aangifte van de veroordeelde crimineel Huseyin Baybasin tegen Demmink wegens pedofilie. Ditmaal stuurde Knijff een rekening van € 9096,36 naar het privé-adres van Demmink, die de nota uiteindelijk van zijn departement vergoed kreeg.

De Raad voor de Journalistiek bespeurde overigens in alle gevallen onzorgvuldigheden in de berichtgeving over Demmink en het Openbaar Ministerie zag uiteindelijk in de aangifte uiteindelijk geen grond om de secretaris-generaal te vervolgen.

Micha Kat

Opmerkelijk in dit verband is ook de procedures die mr. Hans Westenberg, vice-president bij de Rechtbank Den Haag, voert tegen journalist Micha Kat en advocaat mr. Hugo Smit. In zijn boek Topadvocatuur voerde Kat advocaat Smit op, die stelde dat rechters nogal eens ‘nerveus’ worden in zaken die gaan over grote schadeclaims.

‘Er gaan opeens gekke dingen gebeuren zoals rechters die uitvoerig gaan bellen over de zaak,’ zo citeerde Kat advocaat Smit. ‘In de Chipshol-zaak is dat ook gebeurd met mr. Westenberg van de Haagse rechtbank. Nederland lijkt wel te klein voor grote claims. Iedereen kent elkaar. Laten we dat een variant noemen van ons poldermodel.’

Rechter Westenberg maakte bezwaar tegen deze passage en schakelde de landsadvocaat in. Advocaat Boukema van het kantoor van de landsadvocaat Pels Rijcken & Drooglever Fortuijn, vordert in zijn dagvaarding aan Smit en Kat “dat de rechtbank voor recht verklaart dat de aantijging van Smit, advocaat te Rotterdam, gepubliceerd door Kat in Topadvocatuur, met de strekking dat mr. J. Westenberg niet onafhankelijk, niet onpartijdig, respectievelijk niet bekwaam is, onrechtmatig jegens Westenberg is.”

Volgens juridisch vakblad Advocatie zou deze zaak interessante tuchtrechtelijke jurisprudentie op kunnen leveren over hoe ver een civiele advocaat mag gaan in zijn contacten met journalisten en wat de rol van een cliënt hierin zou moeten zijn. Daarnaast kwam het niet eerder voor dat een rechter een topadvocaat en een journalist dagvaardt inzake uitspraken over zijn functioneren als rechter.

Belang van de rechtsspraak

De juridische procedures tegen Smit en Kat werden tot dusver betaald door de Raad van de Rechtspraak. De organisatie is geen bestuursorgaan waarop de WOB van toepassing is. Desalniettemin wil de Raad wel openheid van zaken geven. Juridisch adviseur mr. P.H. Banda zegt dat ‘aan mr. Westenberg zelf geen vergoeding wordt gegeven’.

Volgens Banda steunt de Raad voor de Rechtspraak Westenberg omdat ‘het belang van de rechtsspraak in het geding is’. De steun bestaat uit het feit dat de Raad bij deze juridische procedure de formele opdrachtgever is van de landsadvocaat, die voor Westenberg optreedt.

Op verzoek becijferde Banda dat de Raad sinds 2004 aan juridische procedures € 77.856,97 heeft uitgegeven om de gewraakte passages uit het boek van Kat te bestrijden. Banda stelt dat dit bedrag ‘niet uitsluitend de intermediaire kosten voor bijstand in rechte omvat, maar ook de kosten voor adviezen aan de Raad en aan het bestuur van de betrokken rechtbank.’

Generaals

Thomas Bruning, secretaris van journalistenvakbond NVJ, vindt dat de overheid bij geschillen met journalisten eerst naar de Raad voor de Journalistiek zou moeten gaan, zoals overigens secretaris-generaal Joris Demmink deed in zijn geschillen met diverse media.

‘Voor media is de financiële drempel om zich voor de rechter te verdedigen tegen kapitaalkrachtige partijen hoog,’ zei Bruning op 7 februari in een rede op een debat over zelfregulering in de journalistiek. ‘Zeker de overheid zou het sieren om altijd eerst de weg langs de Raad voor de Journalistiek te bewandelen, alvorens kostbare bodemprocedures te starten tegen kleine partijen zoals in de diverse zaken van defensiestaatssecretarissen en generaals tegen Alexander Nijeboer.’

Op 27 februari a.s. doet de rechtbank te Amsterdam uitspraak in de bodemprocedure die oud-opperbevelhebber Diederik Fabius aanspande tegen auteur Alexander Nijeboer als gevolg van publicatie van het boek Een man tegen de Staat. Nijeboer wordt bij de juridische procedures die tegen hem zijn aangespannen financieel bijgestaan door NVJ en vakcentrale FNV. Mr. Harro Knijff was wegens arbeidsongeschiktheid onbereikbaar voor commentaar namens zijn cliënten.

Groot is dan ook de verbazing voor de personen die de stukken willen downloaden. De aan het stuk toegevoegde links zijn namelijk stuk, ze verwijzen, op drie na, naar een pagina die niet kan worden gevonden.

Een beetje hulp is dus wel op z'n plaats: via de link is het "Aanbestedingsdocument Europese Aanbesteding Inzake Project GOUD, d.d. 18 dec 07; incl bijlagen bij Programma Eisen en Wensen" te downloaden.

De overige documenten zullen vast en zeker morgen hun weg vinden naar de openbaarheid. Toch?

Uit de Volkskrant:

Leeuwarder Courant helpt ambtenaar

Van onze verslaggeefster Karin Sitalsing

groningen - De Leeuwarder Courant staat een ontslagen provincie-ambtenaar financieel bij. Margaret Beckers werd de laan uitgestuurd, omdat ze informatie naar de krant zou hebben gelekt.

Het incident ging over de dubieuze gang van zaken rond de tijdelijke huisvesting van de provincie Friesland. Een journalist van de krant vroeg Beckers naar een brief van de Noordelijke Rekenkamer. Zij bevestigde dat die brief bestond en mailde de journalist wat er ongeveer in stond.

‘Ze heeft een journalist correct te woord gestaan’, zegt hoofdredacteur Rimmer Mulder. ‘Daardoor is ze in grote problemen gekomen. We konden haar niet in de kou laten staan en hielpen haar aan een goede advocaat.’

Volgens die advocaat heeft Beckers, kostwinster en moeder van drie kinderen, zich hooguit schuldig gemaakt aan ‘onnadenkende loslippigheid’. Of de gewraakte publicaties in de krant haar schuld zijn, is zeer de vraag.

De journalist verifieerde zijn nieuws bij een andere bron én kreeg stukken boven water – dat gebeurde niet via Beckers. Mulder: ‘Het zou jammer zijn als de provincie ons initiatief als onvriendelijk opvat. We zijn zeker niet uit op ruzie met de provincie. Maar over deze zaak denken we duidelijk anders.’

Bij de tijdelijke huisvesting van de provincie werden aanbestedingsregels overtreden en handelde de algemeen directeur buiten zijn mandaat. De affaire kostte drie gedeputeerden hun positie. De algemeen directeur kwam er met een waarschuwing en een mandaatbeperking van af.

De Vereniging Friese Journalisten gaf Beckers in december een eervolle vermelding voor de Friese Persprijs.

OM vervolgt lekkende provincieambtenaar niet (23/05/2008)

Het Openbaar Ministerie (OM) in Leeuwarden gaat de ontslagen provincieambtenaar Margaret Beckers niet vervolgen voor het schenden van de geheimhoudingsplicht. Door de gevolgen van haar ontslag bij de provincie Friesland is zij volgens het OM al voldoende getroffen. De provincie Friesland zegt kennis te nemen van de seponering en zal niet om verdere vervolging vragen.

Beckers zou in augustus 2007 vertrouwelijke informatie hebben gelekt uit een brief van de Noordelijke Rekenkamer naar de Leeuwarder Courant. Die brief was bestemd voor het presidium van de Provinciale Staten van Friesland en ging over de gang van zaken rond de totstandkoming van de tijdelijke huisvesting van de provincie. Uit de brief zou blijken dat er bij de provincie een gebrek heerst aan respect en regels en dat het schort aan integriteit. Nadat duidelijk werd dat Beckers achter het lek zat, werd zij na een 22-jarig dienstverband door de provincie ontslagen.

Openheid
Oeds Bijlsma, griffier van de Staten van Friesland, wijst erop dat het OM in deze zijn eigen afweging maakt. ‘Wij hebben ook onze eigen afweging gemaakt en arbeidsrechtelijke maatregelen genomen. Het OM heeft het opportuniteitsbeginsel toegepast en erkennen daarmee wel dat er iets aan de hand is geweest. Dat is een duidelijke constatering.’

Volgens Bijlsma wordt in soortgelijke gevallen per geval bekeken of de integriteit van de provincie is geschonden en hoe de persoon er daarna mee omgegaan is. ‘De arbeidsverhouding met deze mevrouw is verbroken, omdat zij geen openheid van zaken wilde geven, terwijl wij haar wel de gelegenheid hebben gegeven om informatie te verstrekken. Ze was zelfs betrokken bij het onderzoek naar het lek dat zij zelf bleek te zijn.’

Beckers vocht haar ontslag aan bij de rechter, maar de provincie werd in het gelijkgesteld. Daarop ging zij in beroep. De procedure loopt nog steeds.

De regering besloot in 1992, toen de koude oorlog voorbij was, Operaties en Inlichtingen op te heffen. In januari 1994 is de afwikkeling daarvan voltooid. Het ministerie van Defensie beschikt niettemin over een document van 23 augustus 1994, waarin voorstellen worden gedaan maatregelen te treffen om de diensten snel te kunnen reactiveren. "Deze voorstellen zijn niet overgenomen en daarom niet uitgevoerd," aldus het antwoord op de Kamervragen.

Liquidaties

Gladio beschikte over ondergrondse wapenopslagplaatsen. Volgens Reporter zijn wapens uit die geheime plekken in handen gekomen van de criminelen Sam Klepper en John Mieremet, die beiden zijn omgekomen bij liquidaties.

De VVD-Kamerleden Fred Teeven en Arend Jan Boekestijn en SP-Kamerlid Krista van Velzen stelden hierover vragen aan premier Jan Peter Balkenende, minister Ernst Hirsch Ballin van Justitie en Eimert van Middelkoop van Defensie.

Aangifte

De bewindslieden schrijven in het antwoord dat inderdaad wapens en explosieven zijn gestolen uit een wapenopslagplaats in Den Haag. In 1984 is aangifte gedaan van diefstal van achttien metalen kisten, maar het onderzoek leidde niet tot aanhoudingen.

Criminele antecedenten

Later zijn bij verschillende "personen met criminele antecedenten" wapens aangetroffen, waarvan "niet valt uit te sluiten" dat die van de diefstal afkomstig zijn. De bewindslieden beschikken niet over aanwijzingen dat de wapens zijn gebruikt bij geweldsdelicten, maar ook dat is niet uit te sluiten.

De wapens die bij Klepper en Mieremet werden aangetroffen waren niet afkomstig van de diefstal in Den Haag, hoewel dat van één handgranaat niet is vast te stellen.

Bron: ANP

Wat opvalt aan deze zaak is dat het ministerie van Sociale Zaken de ruim 300 inbraken bij de GPD meer dan gedoogde. Er gingen geen alarmbellen rinkelen. Niemand maakte er een einde aan, deed aangifte of bood de GPD excuus aan. Sterker nog: de uit diefstal afkomstige kennis werd actief gebruikt om het communicatiebeleid te verbeteren én – nog erger – om de manier waarop de GPD zou gaan rapporteren over ontslagrecht te beïnvloeden.

Deze zaak staat niet op zich. Enkele maanden geleden greep minister Donner zelf onrechtmatig in. Hij liet een Kamerverslag op meerdere plaatsen inhoudelijk ‘aanpassen’. Ook hier ging het over het ontslagrecht.

Er is meer. Er is binnen de overheid een cultuur van controle op externe communicatie aan het ontstaan. Een cultuur van duistern is. Al onder Paars II begon zich die regenteske bestuurscultuur af te tekenen. Onder de Balkenende-kabinetten is dat versterkt doorgezet.

Openbaarheid van bestuur wordt door de regering zelfs al niet meer genoemd als kerndoel.

De behoefte aan geheimhouding, ook los van 11 september-trauma’s, trauma’s, neemt toe. Evenals de behoefte aan het controleren – althans muilkorven en instrumentaliseren – van de pers. Kamervragen worden steeds trager en slechter beantwoord.

Onder Paars II werd onder regie van de Rijksvoorlichtingsdienst een plan opgesteld om eenduidiger en gecontroleerder naar de pers te gaan communiceren. Omdat de controledrift onder Balkenende verder toenam, kwam er direct onder het kabinet, daarmee de RVD passerend, een taskforce met een viertal formatieplaatsen onder leiding van de deels daartoe vrijgestelde woordvoerder van de minister van Volksgezondheid. Door dit soort acties, maar ook door het SGberaad en door directeuren communicatie en ministeriële woordvoerders, worden reeksen perscontrole- instrumenten ontwikkeld.

Strakke regie over externe communicatie; ambtelijk, bestuurlijk en politiek spinnen; uitlokken van geleide berichtgeving; geregisseerd lekken; fake proefballonnen oplaten; debunken van proefballonnen die minder goed vliegen; selectief pers benaderen in beleidsvoorbereidende fases. Pro-actieve voorlichting worden veel van deze technieken eufemistisch genoemd.

Controleren en manipuleren van pers en parlement vormt een groeimarkt. Het hoort bij de regenteskere cultuur die met rappe schreden openbaarheid van bestuur, integere voorlichting en een normale relatie met de pers aantast.

De waakhonden bij uitstek, pers en parlement, laten het zich in hoge mate aanleunen, hebben het niet door, of hebben boter op hun hoofd. Doorgaans hebben ze amper aandacht voor de manieren waarop ze gebruikt en misleid worden.

Als minister Donner opzichtig een Kamerverslag aanpast, kijkt op één Kamerlid na het hele parlement de andere kant op. Als journalisten iets toegestopt krijgen, vragen de meesten zich niet af in welk spel ze gebruikt worden.

Nieuws is nieuws, nietwaar?

Deze controledrift bij overheden vormt de setting waarin ambtenaren die gaan inbreken, niet tegen de lamp lopen. Die cultuur is zo sterk dat die twee ambtenaren zich bijna kunnen verweren op basis van voorwaardelijke uitlokking. Vooral ook omdat hun vangst ijverig gebruikt werd binnen het ministerie van Sociale Zaken.

Hoe diep die nieuwe cultuur zal gaan ingrijpen is ongewis. Privacy wijkt. Openbaarheid van bestuur staat ernstig onder druk. De bereidheid om pers en parlement te antwoorden neemt rap af. Het manipuleren en ringeloren van de pers wordt erger en erger. De overheid gaat zich steeds meer als eigenaar van de samenleving gedragen.

Ze ziet informatie en documenten, eigendom van het volk, steeds meer als haar eigendom. De restauratie van de tweede Franse revolutie, de democratiseringsbeweging van de jaren zestig, is in volle gang. Te hopen valt dat de inbraken bij de GPD door democraten, juristen en journalisten aangegrepen worden om ook de cultuur die er aan ten grondslag ligt, ter discussie te stellen.

Er zijn gunstige tekenen. De Kamer heeft deze inbraak op de agenda. Te hopen valt dat ze dit tot de bodem wil uitzoeken. Van belang wordt deze zaak als de Kamer ook de minister tot de orde roept en inwijdt in de beginselen van persvrijheid, democratie en rechtsstaat.

Maar te vrezen valt dat de Kamer het aanpakken van de onderliggende cultuur, de regenteske bestuurstijl met het pro-actieve voorlichten, opnieuw aan haar voorbij zal laten gaan.

Roger Vleugels is juridisch adviseur openbaarheid van bestuur.

Nu is er over de 100 dagen-dialoog veel onaardigs geschreven. De honderd dagen zouden het parlement tijdelijk buitenspel zetten en tot weinig meer hebben geleid dan een regeerakkoord met plaatjes. Er bestaat echter ook waardering voor de nieuwe aanpak. Voor het eerst in de geschiedenis ging een kabinet bij zijn aantreden een breed gesprek aan met de samenleving. In een tijdsgewricht waarin de politiek wordt verweten met de rug naar de samenleving te staan, was deze benadering zinvol en nodig.

Er zat echter één belangrijke weeffout in het proces. De leden van het kabinet hebben honderden bezoeken afgelegd en met duizenden mensen gesproken. Het internetdebat op www.samenwerkenaannederland.nl leverde 6.500 bijdragen op. Natuurlijk leidden deze gesprekken tot veel open deuren en uiterst persoonlijke ontboezemingen, maar de ervaring met interactieve processen leert dat in een dialoog van een dergelijke omvang er minimaal enkele honderden voorstellen zijn ingebracht welke bruikbaar zijn, waarvan een aantal met een grensverleggend potentieel. En dáár is het fout gegaan. Het convergentieproces om van ruim tienduizend opmerkingen en suggesties naar honderd kansrijke ideeën te komen, is volstrekt duister, ondoorzichtig en slordig verlopen. Het moest ook in grote haast en is in strijd met één van de basisprincipes die bij consultatie gelden. Een overheid die een dialoog aangaat, dient aan het eind te beargumenteren wat wel en wat niet gebruikt wordt en waarom.

In de Tweede Kamer stelde GroenLinks-fractieleider Femke Halsema dit ook aan de orde. Wij denken dat bij een nieuwe bestuursstijl en een dialoog openbaarheid hoort. Burgers die al die ideeën hebben aangeleverd, willen natuurlijk ook weten waarom er niets met hun plannen wordt gedaan. Wij willen kunnen beoordelen of er evenwichtig wordt geïnvesteerd en of de juiste beleidskeuzes worden gemaakt. Mijn vraag aan de premier is een simpele: namelijk of hij de groslijst van ideeën en plannen publiek wil maken zodat de Kamer kan beoordelen of de regering wijs handelt. Ze werd daarin bijgevallen door Alexander Pechtold (D66): Het is openbare informatie die hij niet alleen van ambtenaren, maar ook van burgers heeft gekregen. Wil de premier toezeggen dat hij de Kamer het totaal aan voorstellen presenteert?

Premier Balkenende reageerde terughoudend: Een toezegging in deze vorm kan ik niet doen. Wij krijgen impulsen via ontmoetingen en werkbezoeken. Wij krijgen impulsen dankzij berichten die ons via onze website bereiken en via brieven. Om voorstel voor voorstel op schrift te gaan stellen en daarbij uit te leggen wat er exact mee is gebeurd, gaat te ver. In reactie hierop vroeg Rutte (VVD) om tenminste over de 137 projecten die bij het kabinet ter besluitvorming op tafel lagen, de argumentatie te ontvangen. Premier Balkenende hield echter voet bij stuk: De Kamer krijgt in het beleidsprogramma een verslag van de resultaten van de dialoog, waarna wij hierover met de Kamer zullen debatteren.

Iedereen heeft kunnen lezen hoe het is afgelopen. In het Beleidsprogramma zijn drie concrete voorbeelden gegeven van de doorwerking van de dialoog: een meldpunt voor gestolen fietsen om de doelstelling van 100.000 minder gestolen fietsen te realiseren; de maatschappelijke stage benutten om jongeren in te zetten als buddys voor inburgering en meer ruimte om via de bijzondere bijstand te zorgen dat er in ieder gezin met schoolgaande kinderen een pc beschikbaar is. Daarnaast zijn er ongeveer vijftig citaten en tekstballonnen opgenomen die afkomstig zijn uit de dialoog, zonder dat ze tot zichtbare beleidsgevolgen hebben geleid.
Tijdens het debat over het Beleidsprogramma spraken Agnes Kant (SP) en de fractievoorzitters Pieter van Geel (CDA), Jacques Tichelaar (PvdA) en Arie Slob (CU) over de dialoog, en kwam Bas an der Vlies nog (SGP) expliciet terug op de selectie: Welk filter is er gebruikt en hoe en waar wordt het terzijde gelegde verantwoord?

Er kwam geen antwoord op.

Het leidt alles bij elkaar tot een merkwaardige situatie. Een regering die een dialoog organiseert met het volk en vervolgens de volksvertegenwoordiging weigert inzicht te geven in de resultaten hiervan.
Indien het dit kabinet werkelijk ernst is met haar voornemens om een blijvende dialoog met de samenleving te organiseren, dan zal er iets moeten veranderen. Burgers hebben heel goed door of hun inbreng serieus wordt genomen, of dat het vooral een kunstje is van politici om zich modern en open te profileren. De afgelopen tien jaar zijn vele lessen geleerd met interactieve processen en dialoogvormen. Sommige projecten hebben geleid tot nieuwe ideeën en doorbraken in langlopende dossiers. Andere processen mobiliseerden vooral het chagrijn.

De manier waarop je een dialoog organiseert en de intentie waarmee je het doet zijn in belangrijke mate bepalend voor het resultaat. Sleutelwoorden zijn aandacht voor probleempercepties, ideeën en het selectieproces.

Misschien is het belangrijkste wel de bereidheid van bestuurders om te participeren in de dialoog, om de uitkomsten serieus te nemen, parels te herkennen en te honoreren, of beargumenteerd af te wijken van andere plannen. Indien dit kabinet haar blijvende dialoog niet beter organiseert, dan zal het over vier jaar kunnen worden bijgezet op de akker van voorbijgegane trends in het openbaar bestuur, ergens in de buurt van reinventing government, kwaliteit en de lerende organisatie.

De ervaringen illustreren overigens ook dat het buitengewoon lastig en arbeidsintensief is om uit een dergelijke grootschalige dialoog het kaf van het koren te scheiden en recht te doen aan al die verschillende intenties en voorstellen. Wat moet je met tienduizend bijdragen, waarvan een belangrijk deel bestaat uit algemene beleidsopvattingen of juist persoonlijke ervaringen en hartenkreten? Hoe selecteer en weeg je de ideeën?

Deze complexiteit ontslaat het kabinet echter niet van de plicht om zorgvuldiger om te gaan met de oogst en de inzenders dan tot dusver gebeurd is.

Bij het ministerie van Algemene Zaken is een WOB-verzoek (Wet Openbaarheid van Bestuur) ingediend over de oogst van de 100 dagen-dialoog. In een brief van 30 augustus werd dit verzoek afgewezen, met een beroep op de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer van de deelnemers aan de dialoog en het feit dat de verslagen van bijeenkomsten zijn opgesteld ten behoeve van intern beraad. Of deze benadering voor de bestuursrechter stand zal houden, valt nog maar te bezien. Het leidt dan wel tot een staatsrechtelijk vreemde situatie: een burger die informatie ontvangt, welke aan het parlement onthouden wordt. Het zou het kabinet dan ook sieren indien het op Prinsjesdag eerst de Kamer informeert over de resultaten van de dialoog.
De oude Grieken wisten het al: Een idee is een kind in de wereld zonder bescherming. De dialoog is het kind van dit kabinet. Dan moet het kabinet zich ook als goede ouders gedragen: niet doodknuffelen, maar zeker niet verwaarlozen. Ruimte geven en richting geven. Koesteren en cultiveren. Een blijvende dialoog verdient veel oprechte aandacht.

Het convergentieproces is volstrekt duister, ondoorzichtig en slordig verlopen

Maar dit alles gaat zeker niet zonder slag of stoot: achter de schermen – en soms ook ervoor - vinden soms hevige schermutselingen plaats. Het gaat dan om vragen als:

• wat zijn nu eerlijke voorwaarden voor het beschikbaar stellen van overheidsinformatie en vooral: wat mag het kosten?
• mag de overheid zomaar vrijelijk beschikbaar stellen terwijl dat voorheen een markttaak was?
• mogen marktpartijen gratis informatie verstrekken, terwijl voorheen de overheid en het bedrijfsleven daar geld mee verdienden?
• wie bepaalt uiteindelijk de standaards?

Met andere woorden: het gaat er nu om vast te stellen of de regels in de praktijk juist worden toegepast en zo nee, maatregelen te bedenken die ervoor zorgen dat dit wel gaat gebeuren.

Dat is het centrale thema van de bijeenkomst ‘Hergebruik in actie, een eerste evaluatie’ die georganiseerd wordt in het kader van het Europese EPSIPlus project (zie www.epsiplus.net en bijlage 2). De bijeenkomst vindt plaats op 27 september 2007 te Utrecht van 11.30 – 17.00, met een aansluitende borrel.

Het belooft een spannende bijeenkomst te worden omdat diverse overheidsinstanties en hergebruikers uit verschillende sectoren zich bereid hebben verklaard de degens te kruisen. Bovendien zal de bijeenkomst een buitengewoon interactief karakter hebben: u hoeft uw mond niet te houden!

Ofschoon deze bijeenkomst vrij toegankelijk is voor eenieder, bent u persoonlijk genodigd, met name omdat de capaciteit van de zaal niet onbeperkt is. Ik hoop dan ook dat u erbij kan zijn en dat u mij dat per mail kunt bevestigen. Mocht u nog vragen hebben, neemt u dan ook vooral contact met ons op.

Meer lezen:
- Marc de Vries: Implementatie van de EU-Richtlijn hergebruik overheidsinformatie in de Wob, Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald
- Richtlijn Hergebruik overheidsinformatie

Openbaarmaking wordt van groot maatschappelijk belang geacht. Het rapport uit 2004 bevat mogelijk bewijs, of het politieteam dat de ramp onderzocht de rechtbank wilde misleiden.

Begin dit jaar werd een eerste proces tegen de minister gewonnen. De rechtbank in Almelo vernietigde toen het besluit om het rapport geheim te houden en veroordeelde de minister opnieuw te beslissen. Advocaat M.W. Verhoeven van deze krant meent dat de minister 'nauwelijks speelruimte heeft' om te blijven weigeren de stukken openbaar te maken. Hirsch Ballin heeft echter helemaal geen gehoor gegeven aan het vonnis en geen nieuw besluit genomen.

De krant vraagt nu de minister te dwingen alsnog een besluit te nemen, met een dwangsom van een miljoen voor elke dag dat hij in gebreke blijft. Tegelijk wordt de rechter gevraagd op eigen gezag het rapport beschikbaar te stellen, of de minister daartoe te veroordelen.

Als de capaciteit van het volledige regeringsapparaat in de berekening zou worden betrokken, wordt de verhouding nog vele malen schever.

De groei van parlementaire enquêtes geeft aan dat beslissingen rond grote maatschappelijke vraagstukken – zoals industriepolitiek (RSV-debacle), publieke investeringen (Betuwelijn) en de integratie van allochtonen – toch vaak met spijt en wijsheid achteraf gepaard gaan. Ook de vele treurigstemmende beoordelingen achteraf van de Algemene Rekenkamer wekken die indruk.

De enige manier om tegenwicht te bieden is om niet alleen achteraf, maar vooral ook vooraf beleid te toetsen. Dat kan alleen als de Tweede Kamer op zelfstandige wijze informatie kan verzamelen en analyse kan bieden.

In zijn laatste advies heeft de Raad van Economische Adviseurs (REA) daarom de suggestie gedaan om de Tweede Kamer te versterken met een eigen Parlementair Onderzoeksbureau (POB). De merkwaardige ontvangst van dit advies staat symbool voor het onmachtige circus waartoe de Tweede Kamer vaak – veel te vaak – is verworden. Door een rel over de omvang van de overheid, geïnitieerd door de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken Remkes, is dit kernaspect van het advies volledig buiten beeld gebleven.

In plaats daarvan ontstond een treurig steekspel tussen de minister en zijn vele ambtenaren enerzijds en de 1,2 voltijdequivalenten van de REA anderzijds voor het oog van verwarde Tweede Kamerleden.

De REA had gewaagd te schrijven dat de overheid zelf niet blijkt te weten hoeveel personeel precies bij zelfstandige beleidsorganen (zbo’s) als het CBS, het UWV of TNO in dienst is, zodat onduidelijk is of de overheid in totaal de laatste jaren nu is gekrompen of gegroeid. De schermutseling heeft juist bevestigd wat oud-minister Remkes in zijn woede probeerde te ontkennen: de overheid weet inderdaad niet hoe groot zij eigenlijk is.

Het resultaat van dit steekspel is geweest dat de analyse over de onmacht van de Tweede Kamer onbesproken bleef.

Daarmee is de kern van het advies in de ambtelijke en politieke bureaulade verdwenen.

Daar ligt het op een metershoge stapel van andere genegeerde adviesrapporten.

Op deze plek doen wij een nieuwe poging. Daarvoor is de kwestie van de mankerende democratie belangwekkend genoeg. Sinds jaar en dag wordt daarover geklaagd zonder dat wezenlijke hervormingen van de grond komen. In de visie van de REA is een Parlementair Onderzoeksbureau een onmisbaar element in het herstel van evenwicht tussen uitvoerende en controlerende macht.

Uit het lood

Het Nederlandse parlementaire stelsel kent geen scheiding van machten, maar veeleer een evenwicht van machten. Dat vraagt veel van de ‘checks and balances’ in het systeem. Maar inmiddels is die balans goed uit het lood geslagen: sluipenderwijs is een onevenwichtigheid ontstaan die nooit is gecorrigeerd, met alle gevolgen van dien voor de controle- en wetgevingsfunctie van de Tweede Kamer. De Tweede Kamer blinkt uit in het stellen van veel vragen, maar veel van die vragen komen voort uit een mengsel van onzekerheid, de overweldigende complexiteit van de vraagstukken, en de angst de kiezer te verliezen als de waan van de dag niet per direct wordt gevolgd. Het resultaat is dat het beleid op hol slaat. Die overdaad aan ambtelijke en politieke regeldrukte frustreert de burger. Den Haag en omstreken graven dagelijks driftig verder aan de steeds diepere kloof tussen overheid en burger, en tussen politiek en kiezer. De democratie is te belangrijk om deze voortschrijdende onbalans ongerepareerd te laten.

De overheid functioneert niet in of als een markt. Zogeheten zachte budgetrestricties (de belastingbetaler betaalt toch wel), het ontbreken van geldelijk gewin als beloning voor vernieuwing én de afwezigheid van de tucht van de markt vormen een mengsel waarmee de kans op teleurstelling groot is als deze eigenaardigheden van de overheid niet worden onderkend.

De markt is niet alleen een krachtig arrangement dat vraag en aanbod coördineert, maar het biedt ook een selectiemechanisme.

Bedrijven worden van markten verdreven als zij ondermaats presteren. In het publieke domein moet de tucht worden uitgeoefend door het parlement. Het parlement kan die cruciale taak alleen aan als het goed geëquipeerd is. Het moet de beschikking hebben over een eigen analyse- en onderzoekcapaciteit die het in staat stelt voortdurend de vinger aan de pols van de overheid te houden. Een Parlementair Onderzoeksbureau kan daarom een wezenlijke rol spelen in het herstel van de balans der machten.

Daarnaast moet de balans terugkeren in het oordelen over en ingrijpen in het maatschappelijk process, waarbij grotere terughoudendheid op haar plaats is. In deze context is het cruciaal dat de traditionele valkuil wordt vermeden van fixatie op ofwel baten dan wel kosten van deze of gene ingreep of de zoveelste hervorming.

Het POB kan hierin de Tweede Kamer van de structurele expertise voorzien. Nu ontbreekt deze expertise.

Zelfstandig budget

De controlerende macht in de politiek moet een zelfstandige budgetautoriteit zijn. Momenteel ressorteert de Tweede Kamer onder de beheersverantwoordelijkheid van de minister van Binnenlandse Zaken, waarbij de minister kan ingrijpen als hij of zij een strijdigheid met het algemeen belang bespeurt. Het gevolg is dat in de Tweede Kamer elk eurodubbeltje drie keer moet worden omgedraaid voordat zelfs een minibudgetje kan worden vrijgemaakt ten behoeve van de versterking van zijn eigen functioneren. Intussen rollen miljoenen euro’s elke maand vanuit de ministeries naar een ondoordringbaar woud van externe adviesbureaus en andere raadgevers. Het algemeen belang wordt echter gediend met een krachtige versterking van wat een tegenmacht zou moeten zijn.

De Raad van Economische Adviseurs bepleit daarom ten eerste dat de Staten Generaal door middel van een wijziging van de Grondwet budgettaire zelfstandigheid krijgt. Uiteraard moet een dergelijke wijziging gepaard gaan met een omvangrijke overheveling van middelen van het benoemde ambtelijke regeerapparaat naar het democratisch gekozen parlement.

Dat kan door alle bestaande planbureaus rechtstreeks onder de Tweede Kamer te laten ressorteren.

In het verlengde daarvan is een tweede ingrediënt om de balans te herstellen een investering in substantiële ondersteuning van de Tweede Kamer ten behoeve van het controleren van de regering. Een nieuw op te richten Parlementair Onderzoeksbureau, naar het voorbeeld van het Amerikaanse Congressional Budget Office (CBO), verdient de hoogste aanbeveling.

Het POB moet beschikken over een eigen hooggekwalificeerde en substantiële onderzoekstaf, alsmede over een omvangrijk budget om opdrachten gericht uit te zetten.

Vijf taken

In ieder geval tekenen zich vijf taken voor zo’n POB af:

• Breng de overheid in beeld.

Niemand weet wat in het schemergebied van beleidsformulering en -uitvoering precies gebeurt. De eerste taak is daarom om systematisch kennis te vergaren over de overheid, van hoog tot laag. Hoe groot is de overheid, welke geldstromen gaan erin om, waar faalt de bureaucratie letterlijk, en wat zijn de sterke en zwakke kanten van de overheid? Een POB moet erop toezien dat alle relevante informatie in beeld komt – niet een selectie volgens de normen van de overheid zelf. Het POB zou die taak op zich moeten nemen. Het huidige Onderzoeks- en Verificatiebureau (OVB) kent die taak reeds, maar het getuigt van struisvogelpolitiek om wonderen te verwachten van vijf medewerkers die moeten opereren tegenover een leger planbureaus en departementale raden die onder de hoede vallen van ministers met een omvangrijk ambtenarenapparaat en met een eigen agenda.

• Taxeer vooraf de kosten en baten van hervormingen en regelgeving.

Binnen de overheid is de behoefte aan beleidsmaken enorm groot. Die behoefte wordt voortdurend omgezet in nieuwe regelgeving.
Om de rationaliteit te vergroten rond regelgeving en hervormingen is het noodzakelijk om systematisch kostenbatenanalyses uit te voeren. Een effectievere overheid komt van de grondwanneer zowel de vragers als de aanbieders van beleid in toom worden gehouden. Regelmakers – ambtenaren en politici - moeten vaker en het liefst verplicht geconfronteerd worden met de kosten en niet alleen met mogelijk de baten van hun regel- en controledrift.
Het POB kan de onontbeerlijke steun aan het parlement bieden om de regering daadwerkelijk, hardnekkig en op basis van gedegen analyses en kennis van zaken in het gareel te houden.

• Garandeer goed opdrachtgeverschap.

Het verzelfstandigen en privatiseren van publieke diensten of ondernemingen verloopt in het algemeen moeizaam. Het is ook geen eenvoudige taak omdat een balans moet worden gezocht tussen het volledig vrijlaten van organisaties en het verstevigen van de band tussen opdrachtgever en -nemer. Wanneer duidelijk sprake is van een publiek belang, moet de opdrachtgever (het kernministerie) de relatie met de uitvoerder (agentschap, zbo, of rechtspersonen met een wettelijke taak) goed onderhouden. Laat de uitvoerder niet aan zijn lot over: stort geen nieuw beleid uit over het veld, en laat het niet aan de uitvoerder over om het maar in de praktijk op te lossen. Een publiek belang dicteert gezamenlijke verantwoordelijkheid van opdrachtnemer en -gever. Het POB kan de rol van de overheid als opdrachtgever helpen bewaken.

• Beoefen de kunst van het loslaten.

Wanneer de omstandigheden zodanig zijn dat publieke interventie niet langer geboden is, dan moet een goede opdrachtgever ook de kunst verstaan om uitvoerders los te laten of regelgeving af te schaffen.
De impliciete veronderstelling is natuurlijk dat de controlerende macht kan taxeren wanneer het publieke en wanneer het private belang moet prevaleren. Dit is een vraagstuk dat te complex is om volksvertegenwoordigers – of wie dan ook – op individuele basis te laten oplossen. De taak van een parlementariër kan eenvoudigweg niet zonder specialistische en onafhankelijke steun, hetgeen het belang van een POB verder onderstreept.

• Leer van andere ‘niet-winstorganisaties’ en andere overheden.

Overheden leren moeilijker dan markten vanwege de afwezigheid van winstmotieven en selectieprocessen. Toch bestaan ‘niet-winstorganisaties’ die innovatief zijn, zoals universiteiten en aanverwante instituten. Ook daar worden nieuwe ideeën gegenereerd. Veel valt te leren van de ‘niet-marktmethodes’ van deze organisaties om kwaliteit en productiviteit te verhogen (de druk van collega’s, visitatiecommissies, strijden om de eer, openlijk delen van kennis). Regelmatig terugkerende visitatiecommissies kunnen de rol van buitenstaander vervullen. Ook van het buitenland valt veel te leren. Wie over de grens kijkt en de enorme diversiteit aan methoden om het publieke belang te borgen ziet, weet dat beleidsoplossingen niet eenduidig of zwart-wit zijn. Beleidsimplementatie vereist niet alleen de nodige experimenteerlust, maar ook het delen van kennis en ervaring. Het POB kan het verspreiden van ervaringen en kennis verzorgen.

Het is hoog tijd dat de Tweede Kamer zijn lot in eigen hand neemt door werk te maken van de versterking van zichzelf. Alleen dan kunnen wij hopen dat de mankerende democratie over haar eigen schaduw zal springen. Het is daarom te hopen dat de Tweede Kamer alsnog de oprichting van een POB agendeert. Anders zal de opvolger van Alex Brenninkmeijer over 25 jaar bij het 50-jarig bestaan van de Nationale Ombudsman een nog alarmerender jaarverslag publiceren.

Harry van Dalen, Sylvester Eijffinger, Joop Hartog, Kees Koedijk en Arjen van Witteloostuijn vormen de Raad van Economische Adviseurs (REA) van de Tweede Kamer.

De onmacht van het parlement verdiept de kloof tussen burger en overheid

Als een tanker walst de overheid over het individu heen. De overheid is ontmenselijkt.

Geen wonder dat diezelfde overheid steeds verder vervreemdt van de burger.

De overheid kent geen maat.

Betreft: Verkiezingen: Wob-verzoek inzake stemcomputers

Ons kenmerk: Wob-9

Amsterdam, 4 december 2006,

Zeer geachte drs. Sakkers,

Onze stichting richt zich middels dit schrijven tot u met een Wob-verzoek. Onze stichting doet zelfstandig onderzoek naar de stand van zaken met betrekking tot het gebruik vanstemcomputers (vroeger ook wel stemmachines genoemd). Zoals u wellicht weet hebbende recente Tweede Kamer verkiezingen in Eindhoven geleid tot een definitieve uitslag die afweek van de eerder bekend gemaakte voorlopige uitslag. Uw gemeente maakte bij dezeverkiezing gebruik van stemcomputers van het merk Nedap/Groenendaal. Wij proberen alenige tijd om inzicht te krijgen in de precieze technische achtergronden van deze afwijking.Wij vernamen meerdere op het oog tegenstrijdige lezingen, en ook de lezing waarvan wijkennis namen op de zitting van de Kiesraad d.d. 27 november klinkt ons op grond vanonze kennis van de werking van de gebruikte hard- en software onwaarschijnlijk in de oren.

Teneinde één en ander op te klaren hebben wij meermaals contact gehad met ambtenaren van uw gemeente, zowel bij de afdeling persvoorlichting als bij de dienst diede verkiezingen organiseert. Wij werden daar echter simpel gezegd niet veel wijzer van:de communicatie met uw afdeling persvoorlichting verliep zelfs ronduit stroef. Ook is deons meermaals toegezegde spoedige verdere verduidelijking tot nu toe uitgebleven.

Aangezien het gebruik van stemcomputers bij verkiezingen nu juist in zeer belangrijkemate wordt gerechtvaardigd vanuit de gedachte dat tellingen met behulp vanstemcomputers onder alle omstandigheden hetzelfde resultaat opleveren lijkt het ons vanevident algemeen belang dat de gang van zaken grondig wordt uitgezocht, ook na derecente onherroepelijke vaststelling van de verkiezingsuitslag. Immers: als de gebruiktetechniek een kennelijk foutieve manier van tellen toestaat kan het nodig zijn de techniekaan te passen en dringt zich ook de vraag op of er ook in andere gemeenten zaken‘digitaal over het hoofd zijn gezien’. Juist omdat bij de huidige stemcomputers naderhandgeen enkele controle of hertelling meer mogelijk is het van het grootste belang dat hetproces waarlangs de uitslag tot stand komt volkomen ‘foolproof’ is.

Wij hebben vooralsnog niet het gevoel dat een dergelijk onderzoek binnen uw gemeentede nodige prioriteit geniet. In afwezigheid van een voor ons begrijpelijke verklaring voor deafwijking zien we ons genoodzaakt om, onder andere met behulp van de documentenverkregen middels dit Wob-verzoek, zelf te proberen duidelijkheid te scheppen. Het is onfortuinlijk - maar in dit stadium echter waarschijnlijk onvermijdelijk - dat dit onderzoek(zowel voor onze organisatie als voor de uwe) het nodige extra werk met zich meebrengt.

Het gaat in dit Wob-verzoek om uw goede zorg inzake verkiezingen in onze democratie. Bijgevoegd treft u een uittreksel van de Kamer van Koophandel en een kopie van onzestatuten die aangeven dat ondergetekenden bevoegd zijn dit verzoek namens de stichtingte doen. Gebruik makend van de mogelijkheden die de Wob ons daartoe biedt vragen wij de hieronder omschreven documenten in kopie op. Het gaat voor zover wij weten omdocumenten bij of onder u.
Daar waar in dit verzoek sprake is van documenten bedoelen wij vastlegging ongeacht de gegevensdrager, dus naast de klassieke papieren documenten bijvoorbeeld onder andere ook e-mails en computerbestanden. Daar waar sprake is van correspondentie bedoelen wij onder meer klassieke brieven en e-mails maar ook anderszins benoemde gewisseldedocumenten zoals bijvoorbeeld nota’s, rapporten en offertes. Tevens achten wij de term “stemcomputer” inmiddels voldoende ingeburgerd om ook in officiële correspondentie hetverouderde begrip “stemmachine” te vervangen. Wij verzoeken u nochtans daar waarnodig “stemcomputer” en “stemmachine” als synoniemen van elkaar op te vatten.

Aangezien sommige vragen elkaar waarschijnlijk ten dele zullen overlappen zouden wijgraag in uw beslissing per genummerd item zien welke van de geleverde documentennaar uw mening in antwoord op die vraag geleverd zijn. Dit omdat wij anders niet goedkunnen onderscheiden waar documenten ontbreken. Daar waar documenten of correspondentie zich niet onder u bevinden verzoeken wij om doorgeleiding van derelevante delen van dit verzoek.

Belangrijk: Dit Wob-verzoek is het begin van een juridische procedure in de zin van de Algemene Wet Bestuursrecht. Alle documenten waaraan in dit verzoek wordt gerefereerd zijn dus, los van de vraag of ze uiteindelijk zullen worden verstrekt, per heden “onder derechter”. Dit houdt in dat aan al deze documenten vanaf nu geen onomkeerbarehandelingen meer mogen worden verricht. Hangende deze procedure mag dus metbetrekking tot deze documenten of vastleggingen geen vernietiging plaatsvinden en mogen stemgeheugens bijvoorbeeld niet meer worden gewist.

Met betrekking tot de Tweede Kamer verkiezing van 22 november jongstleden in de gemeente Eindhoven zouden wij graag in kopie ontvangen:

1. Alle documenten die ons kunnen helpen om een compleet beeld te krijgen van de technische en organisatorische opbouw van deze verkiezing. Te denken valt onder meer aan alle handleidingen, draaiboeken, diagrammen, notulen, gespreksnotities, e-mails en overige stukken die (een deel van) de precieze weg beschrijven van deaankomst van de stemgeheugenmodules tot en met de bekendmaking van dedefinitieve uitslag.

2. Alle documenten of correspondentie die behulpzaam kunnen zijn bij het vormen vaneen uitputtende lijst van stembureaus in Eindhoven en per stemburo de daaraanwezige stembureauleden.

3. Alle documenten die behulpzaam kunnen zijn bij het samenstellen van een uitputtendelijst met alle in uw gemeente aanwezige en/of gebruikte Nedap stemcomputers enstemgeheugens, alsmede alle documenten die gewag maken van de serienummersvan de gebruikte stemcomputers/stemgeheugens en/of van de nummers van de zegelsin/aan deze stemcomputers.

4. Alle PV’s van alle Eindhovense stembureaus, inclusief de bij de PV’s behorende printstroken van alle gebruikte Nedap-stemcomputers. (Als het kopiëren van deze langestroken grote praktische problemen oplevert zijn wij in goed overleg bereid genoegente nemen met inzage, dit echter zonder afstand te doen van het recht op een kopie vanéén of meerdere stroken als wij dit op grond van deze inzage nodig achten).

5. De gegevens op alle zich onder u bevindende Nedap stemgeheugenmodules, inclusiefeventuele reserve-geheugenmodules die op 22 november jongstleden niet zijn ingezet.Aangezien de ISS software geen mogelijkheid biedt deze ruwe data te kopieëren is hetwaarschijnlijk het eenvoudigst om gebruik te maken van onze “nedap-copy utility”. Wijkunnen u deze software op aanvraag (kostenloos) ter beschikking stellen, maar wij zijnook bereid alle modules (wederom om niet) voor u te kopieëren. Mochten beide optiesop problemen stuiten dan zijn wij ook bereid om in goed overleg een onafhankelijkepartij (in dit geval niet zijnde de firma Nedap/Groenendaal of de firma Brightsight) tevragen deze kopieën te vervaardigen.

6. De “errorhistory” en “eventhistory” van alle ten tijde van de verkiezing in Eindhovenaanwezige stemcomputers, inclusief die van eventuele reserve-stemcomputers. Dezelog-vastleggingen zijn in de stemcomputer en niet in de geheugenmodule opgeslagenen worden tijdens normaal gebruik nooit gewist. Een afschrift van deze bestanden kandoor elke stemcomputer zelf worden uitgeprint na het uitvoeren van een aantaleenvoudige handelingen (zie bijlage).Wij wijzen u er op dat de Nedap stemcomputers zodanig zijn geconstrueerd dat voorhet uitprinten van de logs een gedeelte van de recentelijk aangebrachte verzegelingmoet worden verbroken. Het naakte feit dat de stemcomputers zijn verzegeld is echtervoor de Wob niet relevant en vormt dus ook geen zelfstandige weigergrond. Om eventuele wrijvingen te voorkomen raden wij u zeer beslist af om eigenmachtigwelke stemcomputer-verzegeling dan ook te verbreken zonder tenminste voorafcontact op te nemen met het ministerie.

7. Alle gegevens vastgelegd in de collectie mappen en bestanden in de data-map van hetIntegraal Stem Systeem (ISS), inclusief alle histroische kopieën en backups van dezegegevens. Één en ander met betrekking tot alle PC’s onder uw beheer waarop de ISSsoftware is geïnstalleerd of geïnstalleerd is geweest. (Ter informatie: deze bestanden staan in de map “C:\Win_iss\Data”, tenzij deze locatie tijdens de installatie van ISShandmatig anders is ingesteld.) Aangezien wij deze gegevens geautomatiseerd willen verwerken hebben wij een sterke voorkeur voor een digitale verstrekking. Dit isoverigens voor u ook aanzienlijk minder bewerkelijk.

8. Alle documenten en correspondentie die de uitslag weergeven of op enigerlei wijzerefereren aan uitslagen van de verkiezingen. Hieronder valt bijvoorbeeld te denken aanalle documenten die behulpzaam kunnen zijn bij het samenstellen van een uitputtenduitslagenoverzicht, waaruit de stemtotalen per kandidaat per stembureau zijn teherleiden.

9. Alle documenten die ten grondslag liggen aan het document “Uitslagen voor degemeente, per stadsdeel en per Afzonderlijk stemdistrict” (“BiO-rapport nr. 1053”) zoalste vinden op de website van uw gemeente, alsmede documenten die (mede) op basisvan dit document tot stand zijn gekomen. Te denken valt bijvoorbeeld aan alle digitale bestanden op basis waarvan dit document tot stand is gekomen.

10. Alle evaluaties van de verkiezing en/of het vaststellen van de uitslag, alsmede alle
documenten en correspondentie die aan deze evaluatie(s) ten grondslag liggen of die
(mede) op grond van deze evaluaties tot stand zijn gekomen.

11.Alle communicatie binnen uw gemeente of tussen uw gemeente en derden met
betrekking tot de verkiezingsuitslag. Te denken valt onder meer aan correspondentie
met het ministerie van BZK, De Kiesraad en met journalisten.

12.Alle overige documenten en correspondentie die op enigerlei wijze gewag maken van het verschil tussen de voorlopige en de definitieve verkiezingsuitslag.
Daar waar mogelijk geven we voor alle bedoelde documenten de voorkeur aan digitaleverstrekking.

NB: Overal waar u meent documenten of correspondentie zoals bedoeld in dit verzoek temoeten weigeren vragen we subsidiair om een overzicht van de betreffende documenten en correspondentie, voor zover beschikbaar voorzien van tenminste titel, kenmerken,afzender, geadresseerde(n), datum en onderwerp(en). Tevens vragen we in zo’n gevalsubsidiair om een geredigeerde versie van de betreffende documenten of correspondentiewaaruit persoonlijke beleidsopvattingen of andere informatie die de grond vormt voor deweigering zijn verwijderd. Mochten documenten reeds zijn vernietigd dan vragen wijsubsidiair om de PV’s van de vernietiging van deze stukken.

Mochten delen van dit Wob-verzoek onverhoopt onduidelijk zijn dan zijn wij gaarne beschikbaar voor overleg. Gezien de vermoede bewerkelijkheid van dit Wob-verzoek doenwij afstand van ons recht op beantwoording binnen 14 dagen en gaan wij op voorhandakkoord met beantwoording binnen de wettelijke maximumtermijn van 28 dagen.

Mochten de kopieerkosten naar verwachting de 2500 Euro overstijgen dan verzoeken wiju om alvorens een beslissing te nemen met ons contact op te nemen omdat wij dansubsidiair overwegen om ons verzoek geheel danwel gedeeltelijk om te zetten in eenverzoek om inzage.

Met vriendelijke groet,

Hoogachtend,

Namens de stichting "Wij vertrouwen stemcomputers niet",